Retarder Fren Sistemi (Retarder Brake System)

Üniversite yıllarında Ankara İstanbul arasında gidip gelirken yaptığım otobüs yolculuklarında sesine hayran olduğum, özellikle papatya virajlarına girerken şöförün kumanda kolunu çekmesini beklediğim ve akabinde gelen viuvvv sesleri ile kendimi kaybettiğim, bir insan zekası ve teknoloji ürünü olan muazzam sistem! Şaka yapmıyorum, bu sesi çok defa babamın bana aldığı ses kaydı yapabilen ilk Aiwa walkmenim ile kayıt etmiş, ders çalışırken vs. gizlice tekrar tekrar dinlemişimdir, bir tür dinlence desem kim ne diyebilir ki 🙂 Hatta işin uzmanı VOITH Almanya’ya bu sorunumdan bahsetmiş ve varsa bu şekildeki ses kayıtlarını istemiştim. Herhalde manyak bu deyip gülüp geçmişlerdir 🙂

Enteresandır o yıllarda şöför abilere bu sistemin çalışma prensibini sorduğumda hep alakasız cevaplar aldım, motor freni.. şanzıman freni.. ama inanın çok iyi dizayn edilmiş ve belki de sorun çıkarmadığı için servise bu yüzden girmediği için onlarda detaylarını görüp öğrenememişlerdir.

Otobüs, TIR gibi büyük araçlarda kullanılan bu sistemi aslında şanzıman ile diferansiyel arasındaki şaft üzerinde duran bir kutu olarak düşünebilirsiniz. Bu kutu içine giren şaft, rotor denilen, üzerinde kanatçıklar olan bir tür çarka/pervaneye bağlı. Rotorun hemen karşında hareket etmeden duran statör çarkı vardır. Statör ile rotor birbirine yakın durmakta, araç hareket ettiği sürece rotor, statör karşısında şaft hızı ile dönmektedir. Buraya kadar bir numara yok. Asıl olay şöförün yavaşlamak istediği zaman genelde direksiyonun sağ altında bulunan kolu kademeli bir şekilde kendisine çektiğinde başlamakta. Elektronik sistem retarder yağ pompasına hadi bakalım demekte, retarder kutusunun içine yağ pompalanmakta, rotor ile statör arasında oluşan basınçlı yağ ortamı ile çarkların kanatları arasında basitçe bir çarpışma ve böylece rotorun dönememeye başlaması ile şaft hızı düşmektedir. Bu sırada yağ ısısı haliyle yükselmekte, sisteme bağlı yağ soğutma radyatöründe soğutulmaktadır. Durdurma performansını tam olarak şaft üzerinde yaptığı için gücü motorun gücünden bile çok çok fazla. Tam anlamı ile insan zekası ve mühendislik harikası!

Benim bildiğim sistem üreticileri Voith, Telma, ZF. Elektromanyetik olanlarının da yanısıra son dönemde su ile çalışan aquatarder’lerde kullanılmaya başlandı..

Sonuçlar; daha güvenli sürüş, daha uzun ömürlü balata gibi fren elemanları ve lastikler…

Basit bir şekilde anlatmaya çalıştığım sistem hakkında aşağıdaki videolarda daha yakından izleyebilirsiniz;

ve bu konuda yine çok iyi ZF’nin videosu:

Bu da sesi 🙂

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.